Останні коментарі

Петро Трохановський – «Olek», секретний співробітник СБ

Невідомі документи з архіву Інституту національної пам’яті у Ряшеві.

Петро Трохановський (1947) або Петро Мурянка

Петро Трохановський (1947) або Петро Мурянка

Управління безпеки (Служба безпеки Польської Народної Республіки) – це тривалий слід у житті не однієї людини, яку ми зустрічаємо серед нас. Нині намагаємося пізнати й оцінити вибори тих людей, хто не вистояв перед насильством держави: таємних співпрацівників (польське: tajny współpracownik, TW; радянське: сексот, тобто «секретный сотрудник»). Не завжди можна збагнути причини й розміри втрат як для самої людини, яка відмовилася від власної свободи, так і для її сім’ї, знайомих, громади, інколи нації чи держави. Може, й усе здається просте, та нелегко однозначно збалансувати добро і зло, хоч живемо в культурі, яка від дитинства навчає нас відрізняти добро від зла. Адже зло також уміє представляти себе як жертву й просити в нас милосердя або зрозуміння.

Можливість неупереджено пізнавати людську долю і державу, яка її нищила, дає публікація документів. Услід за ними може йти дискусія. Саме така настанова циклу статей у «НС» про вплив УБ/СБ на українців, що проживають у Польщі (їх відкрила рецензія Григорія Сподарка «Підкарпаття під наглядом спецслужб» на книжку Ярослава Сирника «Nadzór specjalny», див. «НС» 14/2016).Нижче публікуються документи Служби безпеки з життя нинішнього карпаторусинського, а колись лемківського діяча Петра Трохановського, церковного дяка, поета, відомого як Петро Мурянка, редактора часопису Товариства (Стоваришіня) лемків «Бесіда». З них випливає, що П. Трохановський 27 серпня 1979 р. підписав згоду на співпрацю зі Службою безпеки Польської Народної Республіки. Його псевдонім «Оlek» («Олек») та номер 2728. Він погодився на велику зміну не лише у своєму житті, але й тих, проти кого почав жити, чиїм ворогом став – у такому розумінні частина життя П. Трохановського ТВ «Олька» належить не тільки йому, але й тим, з ким зустрічався колись і тепер, серед кого жив і кому писав, публікував. Моєї публікації не було б, якби він сам признався до співпраці з державним апаратом насильства. Це було можливе завжди, а тим більше 1989 р., коли він став співзасновником Товариства лемків (ТЛ) і міг початися новий етап його життя. Це могло статися ще минулого або цього року, бо він знав, що моя публікація матиме місце. Не лише управі та членам тл, членам парафії, де він є дяком, але багатьом іншим людям належаться від П. Трохановського якісь пояснення, якщо ще не запізно.

У датуванні персональної течки П. Трохановського «Олька» зазначені 1978–1988 роки, однак матеріалів за 1981–1988 у них нема. Вони могли там бути, проте їх вилучили, що зазначено штампом «Матеріали знищено» в інформаційній записці з 11 листопада 1988 р. У течці повинно бути 60 аркушів, але 24 хтось забрав. Сліди втручання видно і в тому, що у «Списку документів» вони пронумеровані по черзі, а в самій течці – перемішані: хтось поспіхом нищив частину документів, а решту залишив у хаосі. Звідси випливає, що «Олек» співпрацював з безпекою до 1988 р., але звіти з зустрічей із ним могли потім бути знищені або без персональної ідентифікації попадали в інші справи, напр., у ситуаційну аналітику.

Акта Інституту національної пам’яті у Варшаві. Фото з Вікіпедії

Акта Інституту національної пам’яті у Варшаві. Фото з Вікіпедії

Документи зберігаються у Ряшівському відділі Інституту національної пам’яті в особовій папці «Teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim „Olek” dot. Trochanowski Piotr, imię ojca: Teodor, ur. 10.08.1947 r.» (00139/308/J). Звіт із таємної зустрічі працівника СБ з «Ольком» з 24 квітня 1980 р. узятий з: IPN Rz 038/64, Sprawa obiektowa kryptonim «Góral», т. 3, а. 273; звіт із зустрічі 7 серпня 1980 р. з цього ж тому, а. 288., причому порушено порядок індивідуальної його анкети за 1979–1988 рр. Частина IV заповнювалася в самому кінці праці, а Трохановський позначений у співробітниках до 1988 р., отож як можна почати й заразом закінчити співпрацю з УБ одного і цього ж дня 4 травня 1979 р., бо це дата анкети – частину IV, заповнену після 1980 р., подано на кінці цієї публікації.

Назви установ та їх керівників винесені в заголовки документів. Пропущено без позначень зміст печаток, штампів, деяких відручних дописків. Пропуски у змісті документів стосуються сімейного життя або деталей, важливих тільки для СБ. Їх позначено квадратними дужками […]. У документах з 2 і 4 травня 1979 р. курсивом позначено незмінні рубрики бланку, а простим шрифтом – ручні записки працівників СБ. Власні дописки автора публікації також зроблені похилим шрифтом. Документи публікуються вперше.

Окрему статтю, яка запропонує один зі способів розуміння проблеми Петра Трохановського/ТВ «Олька», буде друкуватися в одному з найближчих номерів «НС». (бг)

____________________________________

Документи секретного співпрацівника СБ Петра Трохановського «Олька» (1979–1988 рр.)

_____________

14 червня 1978, Сянік – Записка Р. Дрвенґи з Добровольчих резервів Громадянської міліції (ОRМО – Ochotnicze Rezerwy Milicji Obywatelskiej) в Сяноці для ІІІ відділу Воєвідського управління ГМ в Коросні щодо Петра Трохановського.

Notatka urzędowa
Na podstawie przeprowadzonej trzytygodniowej obserwacji oraz na podstawie przeprowadzonej rozmowy poufnej z […] ustaliłem co następuje:
1. w budynku przy ul. Szklanej nr 12 od dnia 20.04.1978 r. zamieszkał czasowo ob. Trochanowski Piotr, ur. 10.08.1947 r. Parchów gmina Chocianów woj. Legnica […]. Obecnie zatrudniony jako wychowawca w Zagórzu, co stwierdzono na podstawie legitymacji służbowej wydanej przez Kuratora Okręgu Szkolnego w Krośnie. […]
2. […] Trochanowski Piotr 2–3 razy w tygodniu urządza w zajmowanym przez niego pokoju zjazd młodych Ukraińców, którzy często po suto zakrapianej wódką libacji przeprowadzają jakieś narady w języku ukraińskim, bardzo często używając […] słów obraźliwych jak „polska kurwa” itp. Ponadto w/w stwierdza, że tenże Trochanowski Piotr po całodziennej nieobecności w domu wraca późnym wieczorem przynosząc ze sobą torby pokaźnych rozmiarów bardzo ciężkie, a w nocy ci młodzi Ukraińcy wynoszą od niego te same wyładowane torby. […]
3. na podstawie złożonych skarg […], że po nocach urządzają burdy pijackie, legitymując się mandatem Komitetu Obwodowego, wylegitymowano w/w i zwrócono jemu uwagę na niewłaściwe zachowanie się w porze nocnej, nie zdradzając jednocześnie zainteresowania bliżej jego osobą. […] Z dalszych rozmów z różnymi mieszkańcami mego obwodu ustaliłem, że wymieniony Trochanowski Piotr jest „wychowawcą” w cerkwiach zlokalizowanych w Sanoku, Zagórzu i Komańczy, gdzie rzekomo uczy młodzież ukraińską religii i śpiewu. […]
/-/ R. Drwięga

_____________

17 березня 1979, Новий Санч – Записка майора Б. Каспшика з Воєвідської управи ГM в Новому Санчі щодо Петра Трохановського для начальника ІІІ відділу ГM в Коросні.

Tajne specjalnego znaczenia!
W odpowiedzi na Wasze pismo […] z dnia 10 lutego br. dotyczące ob. Trochanowski Piotr […], narodowość ukraińska, wykształcenie niepełne wyższe duchowne, zamieszkałego Bielanka 7, informuję, iż wywodzi się on z rodziny łemkowskiej, wysiedlonej w 1947 r. w ramach akcji „Wisła” z miejscowości Binczarowa woj. nowosądeckie. Do czasu ukończenia szkoły podstawowej zamieszkuje wspólnie z rodzicami w m. Trzmiel 13 – Chocianów woj. legnickie. W 1961 r. rozpoczyna naukę w Technikum Budowlanym we Wrocławiu, lecz po ukończeniu pierwszej klasy przerywa ją i przenosi się do Seminarium Duchownego kościoła prawosławnego w Warszawie. Po jego ukończeniu w 1966 r. kontynuuje naukę w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Przerywa ją po zaliczeniu IV semestru – biorąc roczny urlop (prośbę swą motywuje trudnymi warunkami materialnymi). Powraca do domu rodzinnego i wraz z ojcem prowadzi gospodarstwo rolne – do Chrześcijańskiej Akademii Teologii nie wraca. W 1973 r. umiera mu ojciec, pozostaje sam na gospodarstwie mając na utrzymaniu chorą matkę. W związku z trudną sytuacją materialną podejmuje dodatkową pracę zarobkową w: […]. W 1976 r. gospodarstwo rolne sprzedaje i wraz z matką przenosi się do Bielanki i zamieszkuje u swego brata Jarosława. Od kwietnia 1977 r. podejmuje pracę w Urzędzie Gminnym w Gorlicach na stanowisku referenta ds. dróg gminnych. 31 grudnia zwalnia się z pracy i wyjeżdża na Wasz teren (Sanok). Podczas pobytu na naszym terenie nie pozostawał w zainteresowaniu operacyjnym tut. Wydziału. Nie stwierdzono również, aby włączał się w działalność UTSK. W środowisku ludności łemkowskiej Bielanki uchodził za początkującego poetę, usiłującego pisać wiersze o życiu Łemków. Wierszy tych nie publikuje, udostępnia je jedynie do zapoznania i oceny wąskiej grupie osób zaufanych. Nie stwierdzono także, aby udzielał się w prowadzeniu zespołu „Łemkowyna”, gdyż w momencie [jego] przyjazdu na nasz teren zespół ten praktycznie nie istnieje. […]
mjr Bogdan Kasprzyk

_____________

2 травня 1979, Коросно – Заява поручника А. Жерлака з ІІІ відділу Воєвідської управи Служби безпеки в Коросні на дозвіл підготувати вербування Петра Троханoвського в таємні співробітники (поль.: TW) СБ Польської Народної Республіки.

Tajne specjalnego znaczenia
Wniosek o opracowanie kandydata na tajnego współpracownika
Po przeanalizowaniu materiałów operacyjnych postanowiłem opracować kandydata na TW ob.: Piotr Trochanowski […],
Uzasadnienie wytypowania kandydata na TW: w/wymieniony z racji pracy zawodowej i społecznej utrzymuje kontakty w środowisku ukraińskim na terenie Sanoka i okolic, a także w środowiskach łemkowskich na terenie województw krośnieńskiego i nowosądeckiego. Z tych racji ma możliwości zdobywania interesujących nas informacji w ochranianych środowiskach.
Sposób opracowania: kandydat zostanie opracowany w wyniku przeprowadzenia wywiadów środowiskowych, a także wykorzysta się w tym zakresie możliwości tajnych współpracowników ps. „Wierny”, „Kacper” i częściowo „Stanisława”. W miarę możliwości zostanie wykorzystana „W”.
por. A. Żerlak
[нерозбірливий підпис]
[…] 02.05.1979 r.

_____________

4 травня 1979, Коросно ­– Частини І–ІІІ індивідуальної анкети підготованої пор. А. Жерлаком з СБ у Коросні про П. Трохановського.

Tajne, specjalne znaczenie,
nr ewidencyjny 2728

Kwestionariusz TW

Część І

Personalia tajnego współpracownika

1. Nazwisko: Trochanowski, imię: Piotr. […]
13. Miejsca pracy, zajmowane stanowisko […]: parafia prawosławna w Sanoku – kościelny (diak). […]
23. Pobyt za granicą: Szwecja pobyt turystyczny 19.06.1975–29.11.1975, Szwecja pobyt turystyczny 15.07.1976–30.11.1976.
24. Znajomość języków obcych: rosyjski, ukraiński.
25. Zainteresowania osobiste: kandydat pasjonuje się śpiewem, muzyką, pisaniem wierszy i w tym kierunku posiada wrodzone uzdolnienia.
26. Walory osobiste i cechy ujemne: kandydat prezentuje wyżej jak średni poziom intelektualny, zdradza oczytanie i dość dobrą znajomość zwłaszcza problemów historii i kultury, potrafi wyciągać w miarę obiektywne wnioski co do określonych zjawisk. Jest usposobienia spokojnego. Nie stwierdzono u niego trudności w nawiązywaniu kontaktów.
27. Czy kandydat był opracowywany bądź rozpracowywany: nie był.
28. Czy i kiedy współpracował z organami wywiadu lub kontrwywiadu (naszymi lub obcymi): nie współpracował.
29. Karalność: (art. KK., wyrok, nr akt sądowych): nie karany; a) wyniki sprawdzeń: w Biurze (Wydział) „C”: nie figuruje, w kartotece MO: —
30. Ocena osobistego zetknięcia się z kandydatem do pozyskania: kandydat w czasie pierwszej z nim rozmowy nie zdradzał zbytniego zdenerwowania czy też zdziwienia jej przebiegiem. Na zadawane pytania starał się odpowiadać wyczerpująco. Z jego wypowiedzi wynikało, iż jest on lojalnym obywatelem i z tych pozycji potrafi wyciągać w miarę słuszne wnioski co do aktualnych problemów dotyczących mniejszości ukraińsko-łemkowskiej w Polsce.
Żerlak

12 січня 1980, Коросно – Орієнтовний план використання TW «Олька» (Петра Трохановського), опрацьований пор. А. Жерлаком та затверджений начальником СБ у Коросні.

Tajne specjalnego znaczenia
„Zatwierdzam”

Kierunkowy plan
wykorzystania, szkolenia i kontroli tajnego współpracownika ps. „Olek” nr ewidencyjny 2728.

Krótka ocena możliwości TW ps. „Olek”: tajny współpracownik ps. „Olek” z racji pracy zawodowej i częściowo społecznej a także osobistych zainteresowań utrzymuje dość szerokie kontakty w środowiskach ukraińskich na terenie Sanoka i okolic, a także w środowiskach łemkowskich na terenie woj. krośnieńskiego i nowosądeckiego. Z racji utrzymywania tych kontaktów jest on na ogół zorientowany co do bieżącej sytuacji w w/w środowiskach, jak też i co do postaw i zachowań niektórych osób pozostających w naszym zainteresowaniu. Kontakty jego dotyczą szczególnie środowisk ukraińskiej młodzieży, często związanej z UTSK, w których odczuwany jest przez nas brak osobowych źródeł informacji. Rodzaj wykonywanego przez niego zawodu umożliwia mu dotarcie do kręgu osób związanych z sanocką cerkwią prawosławną.
Kierunki wykorzystania
Biorąc powyższe czynniki pod uwagę wykorzystanie ps. „Olek” będzie przebiegać w następujących kierunkach:
Z uwagi na dość mocne związanie z wyznaniem prawosławnym na tut. terenie – w miarę potrzeb – będzie on wykorzystywany do rozpoznawania działalności duchownych oraz aktywu wyznaniowego a także oddziaływania kleru rzymskokatolickiego i grekokatolickiego oraz wiernych na wyznawców prawosławia.
Posiadając dotarcie do środowisk ukraińskich i łemkowskich (także na terenie woj. nowosądeckiego) będzie on sukcesywnie wykorzystywany do ich kontroli pod kątem ujawniania ewentualnych przejawów nacjonalizmu.
Z tych samych racji będzie on wykorzystywany do kontroli zachowań osób już pozostających w zainteresowaniu Służby Bezpieczeństwa (T. Gocz, P. Stefanowski itd.).
Pewne związki z młodzieżą ukraińską skupioną w kołach UTSK (Sanok, Mokre) planuje się wykorzystać do sukcesywnego rozpoznawania sytuacji w tych kołach pod kątem ewentualnych odchyleń od kierunków statutowych tego stowarzyszenia.
Kontrola TW
W zakresie kontroli i sprawdzania TW. „Olek” wykorzystywani będą w sposób bieżący TW ps. „Wierny” i „Karpacki” oraz doraźnie TW ps. „Stanisław”. W razie potrzeby zastosuje się linię „W” oraz zlecać się będzie zadania kontrolne.
Szkolenie TW
TW ps. „Olek” jako nowopozyskana jednostka wymagać będzie intensywnego szkolenia, które winno być ukierunkowane szczególnie na:
Dobieranie właściwego sposobu prowadzenia z nim rozmów w czasie spotkań oraz zadaniowania w celu utwierdzenia go w przekonaniu, że najważniejszą sprawą dla nas jest zachowanie w tajemnicy faktu współpracy z SB.
W zakresie sposobu wykonywania zlecanych zadań będzie się oczekiwać najpierw od niego propozycji w celu wytworzenia u niego poczucia, że bierze on pełną odpowiedzialność za powodzenie ich wykonania, kierując się własnymi ocenami i zdolnościami. Następnie w miarę potrzeb sposób ten będzie odpowiednio korygowany.
Wyjaśniać mu się będzie szkodliwy wpływ niektórych form działalności osób narodowości ukraińskiej na pobudzenie nacjonalizmu, w wyniku czego zmierzać się będzie do ukształtowania w jego pojęciu zakresu działalności nacjonalistycznej.
W oparciu o powyższe będzie się zmierzać do wyjaśnienia mu potrzeby przekazywania wszystkich informacji, które posiada bez względu na jego oceny w tym zakresie.
Prowadzić się będzie rozmowy z nim z tych pozycji, że działalność nacjonalistyczna prowadzona w każdej formie przez osoby narodowości ukraińskiej przynosi tylko szkodę pozostałej części ludności ukraińskiej.
W miarę nadarzających się okazji zmierzać się będzie do wynagrodzenia tw. w formie pieniężnej w celu mocniejszego związania go ze Służbą Bezpieczeństwa.
Opracował: por. A. Żerlak

_______________________

26 квітня 1980, Коросно – Записка пор. А. Жерлака про зустріч з TW «Ольком» (Петром Трохановським) 23 квітня 1980 р.

Tajne specjalnego znaczenia

Notatka służbowa
ze spotkania odbytego w dniu 23.04.1980 r. z TW ps. „Olek”

W czasie spotkania TW ps. „Olek” przekazał mi następujące informacje: obecnie sytuacja międzynarodowa wzbudza znaczne zainteresowanie w społeczeństwie. Na ogół krytycznie oceniana jest polityka państw zachodnich, głównie USA. Nie wzbudza ona jednak określonych napięć w społeczeństwie charakterystycznych dla tego rodzaju sytuacji w latach poprzednich. Charakterystyczne jest to, że zwłaszcza w środowiskach młodzieżowych największe zainteresowanie i negatywne komentarze wzbudza bojkot olimpiady.
Odbywający się ostatnio […] kościoła […] w Watykanie nie cieszył się największym zainteresowaniem wśród wiernych prawosławnych. Sympatia papieża dla grekokatolików wzbudza odczucia negatywne co do jego osoby wśród prawosławnych. Niektórzy twierdzą, że jest to gra ze strony papieża, obliczona na podważenie oficjalności wyznania prawosławnego w Polsce.
Zdaniem TW zainteresowanie organizacją „Łemko-Sojuz” z USA – mimo, że jest mocniejsze na terenie woj. nowosądeckiego – to jednak z roku na rok spada ono. Przyczyną tego jest coraz bardziej niski poziom jej działalności wynikający z faktu, że jej kierownictwo stanowią ludzie starzy niemogący nadążyć za potrzebami Łemków w tym zakresie.
Sprawa wyjazdu Gocza do Kanady została przyjęta obecnie przez środowisko łemkowskie z rejonu Gorlic. Każdy przyjął to jako normalny fakt i nie komentuje się go szerzej.
Linkiewicz nie uczęszcza do cerkwi systematycznie. Ostatnio znowu poważnie chorował na serce i przebywał w związku z tym w szpitalu.
Obchody rocznicy Szewczenki odbyły się w sanockim kole UTSK w dniu 18.4. br. Było ok. 40 osób. Obchody polegały na śpiewaniu pieśni i recytacji wierszy. Występowali Trochanowski, kilku chłopaków ze Świerczewa, Jurczyszyn i Dobrzański. Byli także obecni Mohyła i Marczak. Akcentów nacjonalistycznych nie można się było dopatrzyć.
Uwagi własne: spotkanie w TW „Olek” odbyłem w LK „Drozd” przy zachowaniu pełni zasad konspiracji. Na spotkanie przybył punktualnie. W czasie spotkania był dość rozmowny i zauważa się z jego strony większe zaufanie do organów SB, co przejawia się głównie w coraz większych możliwościach poszerzenia zakresu tematyki. Omówiono z TW problem oddziaływania zachodnich ośrodków nacjonalistycznych na środowisko ukraińskie w Polsce i ZSRR.
TW ps. „Olek” zamierza wyjechać do Szwecji ok. 7.05. br. i przebywać tam przez okres 2 m-cy. Zatrzyma się on w tym samym miejscu, co w poprzednich przypadkach. W związku z jego wyjazdem umówiono następne spotkanie na dzień 2.05. br. celem omówienia związanych z tym spraw. Z notatki zostaną sporządzone wyciągi dla tow. Golenia – odnośnie nastrojów w środowisku oraz do sprawy obiektowej „Góral” dotyczącej koła UTSK w Sanoku i organizacji „Łemko-Sojuz”.
Opracował: por. A. Żerlak

______________________

7 серпня 1980, Коросно – Прохання пор. А. Жерлака до начальника ІІІ відділу Воєвідської управи МО в Коросні дати дозвіл на зустрічі з TW «Ольком» (Петром Трохановським) на секретній квартирі.

Tajne specjalnego znaczenia

Raport

Proszę o wyrażenie zgody na wprowadzenie tajnego współpracownika ps. „Olek” nr 2728 do lokalu konspiracyjnego kryptonim „Sezam” nr ew. 3452. Wspomniany TW pomimo stosunkowo krótkiego okresu współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa daje pełną gwarancję zachowania konspiracji spotkań w Lokalu Konspiracyjnym. Jest jednostką sprawdzoną, lojalną wobec SB.
por. A. Żerlak

Повний зміст статті: 29 червня 2016

Автор Богдан Гук

Джерело: Наше Слово №21 від 22 травня 2016 року , Наше Слово №22 від 29 травня 2016 року

Share to Facebook
Share to Google Buzz
Share to Google Plus
Share to LiveJournal
Share to MyWorld
Share to Odnoklassniki
Share to Yandex

Напишіть відгук

Ваша пошт@ не публікуватиметься. Обов’язкові поля позначені *

Можна використовувати XHTML теґи та атрибути: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Категорії

Нове відео